Aktualna wiedza medyczna.

Każdy lekarz posiada obowiązek, aby wykonywać swój zawód zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy z zakresu medycyny, czyli lege artis[1]. Bazowym elementem tego obowiązku jest konieczność udzielania świadczeń zdrowotnych zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, niemniej przy użyciu dostępnych metod i środków oraz uwzględnieniem wskazań Kodeksu Etyki Lekarskiej[2].

Do kwestii obowiązku udzielania świadczeń zdrowotnych na podstawie aktualnej wiedzy medycznej odnosi się także Kodeks Etyki Lekarskiej. Zgodnie z art. 4 i 6 KEL, lekarz ma działać zgodnie ze „współczesną wiedzą medyczną” lub „aktualnym stanem wiedzy medycznej”[3]

Zgodnie z ustawą z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej.[4]  Podczas udzielania świadczenia zdrowotnego pacjent ma prawo do korzystania z metod, które odpowiadają aktualnie dostępnej wiedzy medycznej. Przepis ten jednocześnie wyłącza możliwość stosowania metod zdezaktualizowanych, niezgodnych z wiedzą medyczną, czyli negatywnie ocenionych na gruncie nauk medycznych.[5]

Sformułowanie „aktualna wiedza medyczna” stwarza pewne trudności interpretacyjne.

Przyjmuje się, że „wiedza” to ogół wiadomości przekazywanych w trakcie studiów, najczęściej zawartych w dostępnych podręcznikach. Jednocześnie współczesne tempo rozwoju naukowo-technicznego powoduje, że wiedza uzyskana m.in. w toku studiów stopniowo traci na aktualności.[6] Koniecznością jest zatem, aby osoby wykonujące zawody medyczne przez cały okres aktywności zawodowej ustawicznie doskonaliły swoje umiejętności zawodowe w celu odnawiania, rozszerzania i pogłębiania posiadanych kwalifikacji ogólnych i zawodowych.

Obowiązek stałego doskonalenia zdobytych umiejętności przez lekarza wynika wprost z art. 56 KEL, a pośrednio także z art. 18 u.z.l.l.d., w myśl którego „lekarz ma prawo i obowiązek doskonalenia zawodowego, w szczególności w różnych formach kształcenia podyplomowego”. W kwestii lekarskiego obowiązku podnoszenia kwalifikacji zawodowych wypowiadały się też wielokrotnie sądy polskie. W orzeczeniu z 13 października 2005 roku[7] Sąd Najwyższy podkreślił, że obowiązek podnoszenia kwalifikacji zawodowych oraz śledzenia postępów nauki i techniki medycznej wynika z u.z.l.l.d. i KEL, a ignorancja w tym zakresie stanowi winę lekarza. Na uwagę zasługuje również orzeczenie Sądu Okręgowego w Katowicach z 17 grudnia 2003 roku[8], w którym sąd odniósł się do konieczności udzielenia świadczeń zdrowotnych w oparciu o wskazania aktualnej wiedzy medycznej. W opinii Sądu winą lekarza jest stosowanie zarzuconej metody leczenia, co powoduje szkodę lub ją powiększa.

Lekarz działa zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, jeżeli stosowane przez niego metody (lecznicze, diagnostyczne, terapeutyczne) znajdują odzwierciedlenie w najnowszych wydaniach podręczników dla studentów medycyny (kierunku lekarskiego) w danej dziedzinie. Należy bowiem przyjąć, że na studiach medycznych naucza się aktualnej wiedzy medycznej. Tym samym w moim przekonaniu lekarz, który zastosował podręcznikową procedurę rozpoznawania lub leczenia danej choroby, nie narazi się na zarzut działania niezgodnie z aktualną wiedzą medyczną nawet w przypadku, gdy będą istniały nowsze wytyczne w tej dziedzinie (o ile oczywiście procedura ta będzie zgodna z najnowszym na rynku wydaniem danego podręcznika).[9]

Odnośnie dokształcania lekarzy należy wspomnieć o obowiązku pogłębiania wiedzy medycznej poprzez kursy, sympozja, publikacji naukowych itp.

Według rozporządzenia ministra zdrowia[10], lekarze mają obowiązek zdobyć co najmniej 200 punktów edukacyjnych w ciągu jednego okresu rozliczeniowego – 4 lat. Zdobyte punkty, poświadczone odpowiednimi dokumentami (np. dyplomem za udział w kursie), lekarze wpisują do specjalnego formularza „Ewidencji Doskonalenia Zawodowego”, który otrzymują w swojej okręgowej izbie lekarskiej. Przed upływem 4-letniego okresu rozliczeniowego formularz ten wraz dokumentami poświadczającymi zdobyte punkty lekarze mają przedstawić w okręgowej izbie lekarskiej celem potwierdzenia zdobytych punktów. Rozporządzenie dokładnie określa liczbę punktów przysługujących za poszczególne formy doskonalenia zawodowego. Lekarz, który nie dopełnia obowiązku doskonalenia zawodowego może ponieść konsekwencje.

Ani ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty ani rozporządzenie nie określa wprost, jakie konsekwencje mogą wynikać dla lekarza, który nie dopełnił komentowanej tu powinności. Jedynie takie uchybienie odnotowuje się w okręgowym rejestrze lekarzy. Ponadto uchwała Nr 98/04/IV Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia 17 grudnia 2004 r. w sprawie doskonalenia zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów zawiera zapis w § 3, zgodnie z którym lekarz:

- przystępujący do konkursu na stanowisko kierownicze lub inne stanowisko w zakładzie opieki zdrowotnej;

- występujący o zatrudnienie jako nauczyciel akademicki, o uzyskanie środków finansowych na kształcenie podyplomowe lub pracę naukową, o zmianę warunków zatrudnienia, o zawarcie umowy na udzielanie świadczeń zdrowotnych przedstawia dokument „Prawo wykonywania zawodu lekarza (lekarza dentysty)” zawierający wpis o dopełnieniu obowiązku doskonalenia zawodowego wraz z liczbą uzyskanych punktów edukacyjnych.

Wprawdzie nie przesądza to, iż w przypadku niespełnienia minimum punktowego lekarz ponosi negatywne konsekwencje, ale należy tak domniemywać. Ponadto okręgowa rada lekarska może ustanowić i przyznawać wyróżnienia dla lekarzy, lekarzy dentystów, którzy wykazali się uczestniczeniem w różnych formach doskonalenia zawodowego, a w szczególności uzyskali w okresie rozliczeniowym co najmniej 400 punktów edukacyjnych. Należy jednak przypomnieć, że naruszenie zasad określonych w Kodeksie Etyki Lekarskiej (a przecież art. 56 KEL formułuje taki nakaz), może na podstawie ustawy o izbach lekarskich podlegać odpowiedzialności zawodowej.[11] Można też rozważyć, czy niedopełnienie tak nakreślonego obowiązku nie będzie skutkować uzasadnionym podejrzeniem niedostatecznego przygotowania zawodowego. A przypominając w tym miejscu, że zgodnie z art. 11 u.z.l.l.d. Okręgowa rada lekarska powołuje komisję złożoną z lekarzy o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych, która wydaje opinię o przygotowaniu zawodowym tego lekarza. W konsekwencji można zobowiązać lekarza do odbycia uzupełniającego przeszkolenia na jego koszt.[12]

            Niedopełnienie obowiązku doskonalenia zawodowego jest niższy poziom wiedzy lekarza, który może doprowadzać do błędów, a w konsekwencji do odpowiedzialności cywilnej lub karnej.

Odpowiedzialność cywilna lekarza może powstać w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Może to być odpowiedzialność kontraktowa – ex contractu[13] lub związana z popełnieniem przez lekarza czynu niedozwolonego, odpowiedzialność deliktowa ex delicto[14]. Aby mówić o odpowiedzialności cywilnej lekarza, trzeba stwierdzić istnienie tzw. przesłanek odpowiedzialności, czyli warunków, których spełnienie dopiero umożliwia przypisanie takiej odpowiedzialności. Przesłankami powstania odpowiedzialności cywilnej lekarza są: wina, szkoda, oraz zachodzący między powyższymi, związek przyczynowo skutkowy. Odpowiedzialność cywilna powstaje w momencie, gdy działanie lub zaniechanie lekarza stanowi bezprawne naruszenie przepisów prawa. Przykłady potencjalnego naruszenia przepisów w przypadku lekarza mogą wynikać u.z.l.l.d., w szczególności art. 4, który nakazuje lekarzowi wykonywać zawód zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, a ponadto zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością.

Dla pociągnięcia do odpowiedzialności karnej konieczne jest wyczerpanie wszystkich znamion danego czynu zabronionego. Jeśli sprawca nie zrealizuje choćby jednego z nich, to albo w ogóle nie poniesie odpowiedzialności, albo też odpowie, ale za inny czyn, którego znamiona wyczerpał. Przykładowo, jeśli lekarz podaje pacjentowi lek w niewłaściwej dawce (co może być uznane za błąd medyczny), odpowiedzialność karna powstanie dopiero wówczas, gdy dojdzie do wyczerpania znamion jakiegoś czynu zabronionego, np. narażenia na niebezpieczeństwo (art. 160 k.k.).


[1] „Lekarz ma obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością”. (Art. 4. U.z.l.l.d.)

[2] Zielińska E. (red.), Barcikowska-Szydło E., Kapko M., Majcher K., Preiss W., Sakowski K. Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz. ABC, 2008 wyd. Elek.

[3] Por. szerzej art. 4 i art. 6 Kodeksu Etyki Lekarskiej.

[4] Art. 6 ust. 1 Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. (Dz.U. 2009 nr 52 poz. 417)

[5] Karkowska D. Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz. LEX, 2012

[6] Ibidem.

[7] Orzeczenie SN z 13.10.2005 r., sygn. IV CK 161/05, OS 6/2006, poz. 71

[8] Orzeczenie SO w Katowicach z 17.12.2003 r., sygn. II C 844, nr 1, poz. 5; Prawo Med., 2005; 4

[9]Ładna K. Wytyczne i standardy kliniczne – aktualna wiedza medyczna. http://hta.pl/zalaczniki/publikacje/wytyczne_i_standardy_kliniczne.pdf

[10]Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 6 października 2004 r. w sprawie sposobów dopełnienia obowiązku doskonalenia zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów.

 

[11] „Członkowie izb lekarskich podlegają odpowiedzialności zawodowej za naruszenie zasad etyki lekarskiej oraz przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza, zwane dalej „przewinieniem zawodowym. Art. 53 ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich. (Dz.U. 1989 nr 30 poz. 158)

[12] Kodeks Etyki Lekarskiej

[13] „Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi”. Art. 471 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny. (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93)

[14] „Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia”. (Art. 415k.c.).

About these ads

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s